Потребне су вам консултације? Закажите састанак.

Боловање: накнада зараде, права запосленог и сме ли послодавац да вас отпусти

боловање

Лекар вам каже да остајете кући две недеље. Већ сутрадан звони телефон и шеф пита када се враћате, уз напомену да „фирма не може без вас“. Крајем месеца на рачун легне мање новца него што сте очекивали, а у ходнику се шапуће да ће „они што су стално на боловању“ први добити отказ. Многи запослени у таквој ситуацији не знају шта им припада и где су границе послодавца.

Боловање је законско право, а не услуга коју послодавац чини запосленом. Ипак, у пракси је честа грешка да запослени из страха прекине лечење, пристане на мању накнаду или потпише споразумни раскид. Друга грешка је супротна: запослени мисли да га на боловању нико не сме дирати, па занемари обавезе које и сам има.

У овом тексту објашњавамо ко одобрава боловање, колика је накнада зараде и ко је исплаћује, које су обавезе запосленог, како изгледа контрола боловања и када отказ током или после боловања јесте, а када није законит. Циљ је да знате своја права пре него што вам неко каже да их немате.

Шта је боловање у смислу закона

Закон о раду говори о одсуству са рада због привремене спречености за рад. То је време у коме запослени не може да ради због болести, повреде, компликација у трудноћи, неге члана породице или других медицинских разлога. За то време запослени не ради, али радни однос траје и сва права из радног односа остају.

Привремену спреченост оцењује лекар, а не послодавац. Изабрани лекар одлучује о краћем боловању, а када спреченост траје дуже од 60 дана, о даљем трајању одлучује лекарска комисија Републичког фонда за здравствено осигурање. Послодавац нема право да боловање „одобри“ или „не одобри“. Он може само да сумња у његову оправданост и да то провери законским путем.

Ко исплаћује накнаду зараде за време боловања

Накнаду зараде у првих 30 дана боловања исплаћује послодавац из својих средстава. Од 31. дана накнаду обрачунава и исплаћује послодавац, а Републички фонд за здравствено осигурање му тај износ рефундира. За запосленог то значи да новац и даље стиже од послодавца, у роковима за исплату зараде.

  • Првих 30 дана – накнада иде на терет послодавца, по правилима Закона о раду.
  • Од 31. дана – накнада иде на терет РФЗО, по правилима Закона о здравственом осигурању.
  • Посебни случајеви – за поједине разлоге, као што су нега члана уже породице или давање органа, закон предвиђа да фонд накнаду сноси од првог дана.
  • Рок исплате – накнада се исплаћује у истим роковима као зарада осталим запосленима.

Ако послодавац одбија да исплати накнаду јер „чека рефундацију“ или „нема новца“, то није законит разлог. Обавеза према запосленом постоји без обзира на однос послодавца и фонда.

Колика је накнада зараде за време боловања

За боловање до 30 дана, због болести или повреде ван рада, запослени има право на накнаду у висини од најмање 65% просечне зараде коју је примао у претходних 12 месеци пре месеца у коме је боловање почело. Накнада не може бити нижа од минималне зараде утврђене за тај период. Општим актом или уговором о раду може се утврдити и већи проценат, али не и мањи.

Ако је спреченост за рад проузрокована повредом на раду или професионалном болешћу, накнада износи 100% просечне зараде из претходних 12 месеци. Зато је важно да се повреда на раду одмах пријави и правилно евидентира. Када се повреда на раду запише као „обична“ повреда, запослени губи разлику од 35% накнаде.

За боловање дуже од 30 дана накнада се одређује по Закону о здравственом осигурању. По правилу и она износи 65% основа за накнаду, односно 100% када је узрок повреда на раду или професионална болест. Основ се рачуна из зарада на које су плаћени доприноси, па запослени коме послодавац није уплаћивао доприносе на пун износ зараде добија мању накнаду.

Обавезе запосленог и е-Боловање

Од 1. јануара 2026. године примењује се систем е-Боловање. Лекар податке о привременој спречености уноси електронски, а послодавац их преузима преко портала еУправа. Запослени код правних лица више не морају да доносе „дознаку“ у предузеће. Послодавац при томе не види дијагнозу, већ само податке о трајању спречености.

Код предузетника који запошљавају раднике примена система почиње касније, од 2027. године. До тада за њихове запослене важи старо правило: потврду лекара треба доставити послодавцу у року од три дана од почетка спречености за рад. Ако то запослени због тежине болести не може, потврду доставља члан породице или друго лице са којим живи.

Систем вас не ослобађа свих обавеза. И даље треба да:

  • Обавестите послодавца – јавите што пре да сте на боловању, бар телефоном или поруком.
  • Поштујете упутства лекара – мировање, терапију и контролне прегледе.
  • Будете доступни на адреси – у време боловања не путујте без одобрења лекара.
  • Не радите код другог послодавца – рад „са стране“ током боловања је класична злоупотреба.

Контрола боловања

Послодавац који посумња да је боловање неоправдано не може сам да шаље људе на кућну адресу запосленог, нити да му наређује да дође на посао. Законит пут је да поднесе захтев надлежном здравственом органу, односно лекарској комисији РФЗО, да оцени здравствено стање запосленог.

Комисија може да потврди боловање или да утврди да је запослени способан за рад. Тек када надлежни орган утврди да спреченост не постоји, послодавац има основ да тражи повратак на рад. Телефонски притисак, претње или захтеви да запослени „сам прекине боловање“ немају правно дејство и могу се сматрати злостављањем на раду ако се понављају.

Сме ли послодавац да вас отпусти због боловања

Не сме. Закон о раду изричито прописује да привремена спреченост за рад услед болести, несреће на раду или професионалне болести не представља оправдан разлог за отказ уговора о раду. То значи да ни честа ни дуга боловања сама по себи не могу бити разлог за отказ.

Послодавци то често заобилазе. Отказ се образложи „лошим резултатима рада“, „недостатком знања“ или „повредом радне дисциплине“, а стварни разлог је боловање. Суд у таквом спору испитује шта се заиста догодило. Ако се покаже да је разлог боловање, отказ је незаконит. О томе шта следи после незаконитог отказа детаљније пишемо у тексту о незаконитом отказу уговора о раду.

Када отказ током или после боловања ипак може бити законит

Боловање не ствара потпуну заштиту од отказа. Оно само не сме бити разлог за отказ. Отказ може бити законит у следећим случајевима:

  • Злоупотреба боловања – запослени ради код другог послодавца, путује или поступа супротно упутству лекара. Закон о раду ово сматра непоштовањем радне дисциплине.
  • Технолошки вишак – ако је радно место заиста укинуто, отказ може да се да и запосленом на боловању, уз исплату отпремнине.
  • Повреда радне обавезе пре боловања – ако је запослени раније учинио тежу повреду, боловање не брише ту одговорност.
  • Уговор на одређено време – уговор престаје истеком рока, и ако запослени у том тренутку јесте на боловању.

Код технолошког вишка запослени на боловању мора бити на списку по истим критеријумима као и остали. Ако је изабран баш зато што је често одсуствовао, то је дискриминација. Више о томе пишемо у тексту о отпремнини због технолошког вишка.

Боловање, годишњи одмор и друга права

Време проведено на боловању рачуна се у стаж осигурања и у радни стаж. Боловање не умањује право на годишњи одмор. Ако се разболите током годишњег одмора, одмор се прекида, а остатак дана користите по завршетку боловања.

Посебну заштиту ужива запослена у трудноћи. Послодавац не сме да јој откаже уговор о раду за време трудноће, породиљског одсуства и одсуства ради неге детета, осим у изузетним случајевима које закон набраја. Сличну заштиту има и запослени који користи одсуство ради неге детета или члана уже породице.

Најчешћи трикови послодаваца

У пракси видимо исте обрасце понашања. Препознајте их на време:

  • Понуда споразумног раскида – запосленом се каже да ће „ионако добити отказ“, па је боље да потпише споразум. Споразумом губите право на накнаду за случај незапослености.
  • Исплата накнаде „на руке“ – део накнаде се не исплаћује преко рачуна, па основ за будуће накнаде и пензију остаје мањи.
  • Распоређивање на лошије место – после повратка запослени добије посао који не одговара његовој стручној спреми.
  • Повратак пре краја боловања – запослени ради док је формално на боловању, а за то време нема ни зараду ни заштиту ако се повреди.

Ниједан од ових потеза не морате да прихватите. Пре потписивања било каквог документа тражите време да га прочитате и посаветујете се.

Шта да урадите ако права нису поштована

Ако накнада није исплаћена или је мања него што треба, прво писмено затражите обрачун. Послодавац је дужан да уз сваку исплату достави обрачун из кога се види како је накнада израчуната. Можете се обратити и инспекцији рада. Ако ни то не помогне, остаје тужба. Потраживања из радног односа застаревају у року од три године од дана када је обавеза настала. О наплати неисплаћених износа детаљније пишемо у тексту о неисплаћеној заради.

Ако сте добили отказ, рок је кратак. Тужба против решења о отказу подноси се суду у року од 60 дана од дана када вам је решење достављено. Овај рок се не продужава, ни ако сте у том тренутку на боловању. Сачувајте решење, коверту, обрачуне и сву преписку са послодавцем.

Зашто ангажовати адвоката када је боловање повод за спор

Спорови око боловања ретко су једноставни. Послодавац обично има свој правни тим и пажљиво бира речи у решењу. Запослени, с друге стране, често је још увек болестан и нема снаге да се бори сам.

Адвокатска канцеларија Дојчиновић из Новог Сада заступа запослене у радним споровима и помаже им да остваре сва права. Адвокат вам може помоћи тако што ће:

  • проверити да ли је накнада зараде правилно обрачуната;
  • саставити захтев послодавцу и пријаву инспекцији рада;
  • проценити да ли је стварни разлог отказа ваше боловање;
  • поднети тужбу за поништај отказа и враћање на рад у законском року;
  • заступати вас у спору за наплату накнаде и накнаду штете.

Консултације можете заказати преко странице за контакт.

Закључак

Боловање је право које закон штити. Накнаду у првих 30 дана исплаћује послодавац, касније уз рефундацију од РФЗО, и она не може бити нижа од законског минимума. Отказ због самог боловања није дозвољен, али злоупотреба боловања, технолошки вишак или истек уговора на одређено време могу бити законит основ.

Најважније је да не потписујете ништа под притиском и да не пропустите рок од 60 дана ако добијете отказ. На време потражена помоћ често одлучује исход спора.

Најчешћа питања о боловању

Колико се плаћа боловање до 30 дана?

Најмање 65% просечне зараде из претходних 12 месеци, а не мање од минималне зараде. Ако је узрок повреда на раду или професионална болест, накнада износи 100%.

Ко плаћа боловање преко 30 дана?

Накнаду и даље исплаћује послодавац, а Републички фонд за здравствено осигурање му рефундира износ од 31. дана боловања.

Да ли морам да носим дознаку послодавцу?

Од 1. јануара 2026. године запослени код правних лица не морају, јер послодавац податке преузима преко система е-Боловање. Запослени код предузетника потврду и даље достављају у року од три дана, до почетка примене система за предузетнике.

Може ли послодавац да ми да отказ док сам на боловању?

Не може због самог боловања. Отказ може бити законит само ако постоји други, стварни разлог, као што су злоупотреба боловања, технолошки вишак или тежа повреда радне обавезе.

Сме ли послодавац да ме зове или долази кући док сам на боловању?

Не сме да вам наређује повратак на посао нити да сам контролише боловање. Ако сумња, може да тражи оцену лекарске комисије РФЗО.

Шта ако се разболим на годишњем одмору?

Годишњи одмор се прекида. Остатак дана користите по завршетку боловања, у договору са послодавцем.

Колики је рок за тужбу ако добијем отказ због боловања?

Тужба се подноси у року од 60 дана од дана достављања решења о отказу. Рок тече и ако сте на боловању.

Имате правно питање?

Контактирајте адвоката Дојчиновића — одговарамо исти дан.

ГД
AI

Адвокат Дојчиновић

Како Bам можемо помоћи?

ГД
Добар дан! Питајте ме о прекршајном, породичном, радном праву, правима потрошача, пацијената и другим правним темама.

⚠️ Одговори су опште информације и нису замена за правни савет адвоката.

Предлози питања